Wees eens trots: zo slecht is het niet…

De toekomst is dichtbij. Zo slecht is het op dit moment nou ook weer niet wanneer je kijkt naar de verworvenheden van het horecaonderwijs. Kansen genoeg om ‘een betere toekomst’ morgen al in te laten gaan.

De horeca is de enige branche waar specifieke eisen aan leermeesters zijn gesteld. In andere sectoren is dat niet of nauwelijks het geval.

Het horecaonderwijs heeft inhoudelijk gezien het minst te leiden gehad van de introductie van competentiegericht onderwijs (dat heet nu weer officieel  anders: beroepskwalificerend onderwijs). Het onderwijs in onze sector is al competentiegericht sinds het KMBO en gaat altijd al uit van presteren in de praktijk.

Knelpunten

Natuurlijk zijn er knelpunten te noemen. Ze hangen vooral samen met de rolverdeling tussen school en leerbedrijf:

-          De afstemming tussen school en leerbedrijf over de activiteiten die een student gaat doen kan en moet beter.

-          De begeleiding van studenten op de werkvloer in leerbedrijven schiet te vaak tekort.

-          Gebrek aan kennis in het onderwijs: wat gebeurt er nou daadwerkelijk in het bedrijfsleven? Dit is een vraag die teveel docenten niet kunnen beantwoorden.

-          Het onderwijs confronteert de leerbedrijven te vaak met een regelzucht. Daardoor haken leerbedrijven af en zien ze een student vooral als goedkope handen en worden leermeesters ‘turbovinken’ die beoordelingslijsten als een malle afvinken.

-          Onbekend maakt onbemind. Te vaak hoor ik dat leermeesters niet weten wat docenten op school doen of waarom bepaalde maatregelen noodzakelijk zijn. ‘Al weer een herziening’ is een opmerking die ik vaak hoor wanneer ik als educatieve uitgever in scholen kom.

Naast deze ‘echte’ knelpunten zijn er de vooroordelen over onderwijs. ‘Ze kunnen niets, weten niets en willen niets’. Het zijn van die kreten van leermeesters waar ik alleen maar van ga zuchten. Maar daar is wel een heel beeld op gebaseerd. Een beeld van slecht functionerend onderwijs en studenten die niets willen en kunnen.

 Ménage à trois

Als we dat negatieve beeld nou eens loslaten en de zaak anders bekijken, dan zie je een prima basis waarop je in de toekomst kunt bouwen. Waar je aan moet werken is de driehoeksrelatie, ofwel  ménage à trois tussen school, leerbedrijf en student.

En je moet er gezamenlijk voor zorgen dat elke partij dat doet waar deze goed in is. Zo kun je elkaars kwaliteiten volop benutten. De school regelt het onderwijs, de leerbedrijven regelen de begeleiding en vooraf vastgestelde beoordeling in de praktijk. En de student… Tja: die wordt door twee partijen aan zijn afspraken gehouden en krijgt de begeleiding die hij verdiend en nodig heeft.

Actie: werk aan een transparante relatie waarin afspraken helder zijn én worden nagekomen.

Durf te ondernemen

De Nederlandse horecabranche heeft behoefte aan nieuw elan. Hospitality krijgt nu nieuwe kaders en de markt vraagt om ondernemers die het anders aanpakken. Die andere aanpak bestaat onder andere uit gastenwensen centraal stellen, je over durven geven aan de meningsvorming via sociale media en daar je voordeel mee doen en heel veel kennis van de doelgroep. Consumenten zijn steeds kritischer  in hun keuzes waar ze geld aan uit geven. Hoe bied je de kritische gasten waar voor hun geld? Hoe je dit kunt aanpakken zal één van de centrale punten moeten worden in de opleiding voor manager/ondernemer horeca (MOH: de oude Middelbare Hotelschool). Nu ligt er teveel de nadruk op leren boekhouden en balansjes maken, terwijl de creatieve kant (nieuwe bedrijfsformules) en de echte gastvrijheidsbeleving veelal onderbelicht blijft. In het huidige kwalificatiedossier hoeven studenten in de MOH niet eens te koken…

Actie: onderwijs moet studenten de creatieve kant van ondernemen bijbrengen zodat de branche een boost krijgt.

Inhoud van het onderwijs

Een veel gehoord kritiekpunt is: ze weten niets. ‘Vroeger met de Pauli, daar stond alles in.’ Klopt, alleen didactisch was het niet veel. Nu worden leerprocessen wat anders georganiseerd dan in de jaren 70 en 80. Mixed media, blended learning, competentiegericht onderwijs. Mooie woorden, maar sla is nog steeds sla en moet gewassen worden. Het feit dat de inhoud in het horecaonderwijs in de jaren ’90 en zero’s deels is uitgehold, komt mede door de convenienceproducten.  Ambachtelijke technieken en kennis verdwenen naar de achtergrond en de Knorr-kok was geboren. Met het doorzetten van de slowfoodbeweging, de tv-programma’s van RTL en de tv-koks en de Allerhande van de Appie is er weer aandacht voor smaak, technieken en presentatie. Dat heeft ertoe geleid dat de kok weer een vakman is geworden.

Loopt het onderwijs dan nog achter? Ik denk dat het de laatste jaren weer veel beter is geworden. Maar dan kijk ik uitsluitend naar de koksopleiding. Zorg voor een goede basis met klassieke technieken in een modern jasje. Leg zo de basis voor creativiteit. Deze leerroute of doorlopende leerlijn is op een groot aantal scholen uitgerold. De geluiden, ook van leermeesters, is dat ze eindelijk weer aan het koken zijn . Met een goed opgebouwde leerlijn kun je inhoud en vaardigheden op een niveau brengen waarvan iedereen zegt: daar kunnen we iets mee.

Schematische leerlijn

Vmbo:

beroepsvoorbereidend met een basis voor een vervolgopleiding. Leerlingen verleiden om voor de horeca te kiezen

Niveau 2

Kok:

leren koken onder begeleiding van … Alle klassieke technieken komen aan bod maar met een moderne insteek gericht op hedendaagse producten en gerechten

Niveau 3:

Zelf. Werk kok

Durf te koken. Creativiteit door goede kennis van producten en (nieuwe) technieken. Ze moeten in staat zijn om nieuwe gerechten te bereiden.

Niveau 4

Gespecialiseerd Restaurant kok en Leidinggevende keuken

Het hoogste kookniveau gepaard met management om als een volwaardige chef een keuken aan te kunnen sturen

Een dergelijke doorlopende leerlijn  kan een prima basis zijn voor een hoger uitstroomniveau van studenten. We moeten ze zien te verleiden tot een langer verblijf op school zodat ze langer, beter en tot een hoger niveau worden opgeleid.

Heel bewust laat ik hier de zwarte brigade achterwege. De studentaantallen hollen achteruit in de bedieningsopleidingen in het mbo. Opleidingen kunnen de vraag vanuit de arbeidsmarkt bij lange na niet bedienen. Hierdoor is het vak van de gastheer/gastvrouw onder druk komen te staan. Daar waar de kok een enorme imagoboost heeft gekregen, krijgt de gastheer/gastvrouw klap na klap. Het imago is niet goed. Wie wil er nou ‘dienstbaar’ zijn? Dat klinkt toch niet sexy. Willen we het horecaonderwijs weer een kwalitatieve impuls geven, dan moet er iets verzonnen worden om de bedieningsopleiding en het beroep aantrekkelijk te maken. Imago, arbeidsmarktperspectief en inhoud gaan dan samen. Hoe kan het dat iedereen wijn tegenwoordig ‘begrijpt’ maar dat dit niet leidt tot een impuls voor de bedieningsopleiding. Een doorlopende leerlijn voor de gastheer/gastvrouw is er al. Nu de studenten nog. Of nemen we genoegen met het enorme verloop van personeel omdat veel ondernemers werken met goedkope studenten? Het gevolg is dan dat we het vak van bediening afschrijven… Ook dat is een keuze!

 Actie:     

-          bouw een doorlopende leerlijn vanuit vmbo naar mbo 2, 3 en 4 (zonder reclame voor mijn eigen leerlijn te maken)

-          verleid meer studenten om langer door te leren

-          zorg voor een imagoboost van de bediening om meer studenten in de opleiding te krijgen

Afsprakencultuur

Leerbedrijven moeten in de regel meer werk maken van het begeleiden van studenten op de werkvloer. Dat kan ook door betere afspraken te maken én na te komen. Een leermeester is geen pedagoog of een onderwijskundige. Hij mag deze rol dan ook echt niet hebben. Zorg ervoor dat er vaste ijkpunten zijn voor meten en beoordelen en maak het meten zodanig overzichtelijk dat een leermeester weet wat hij moet doen.

Stem af welke opdrachten een student kan doen in een leerbedrijf. Dat wat niet in het bedrijf kan, moet binnen de school geregeld worden. Beide partijen moeten aan het begin van elk schooljaar hierin tijd investeren. Daarmee voorkom je veel problemen. Het kwalificatiedossier met werkprocessen en bijbehorende methodes maken dit eenvoudig, overzichtelijk en makkelijk uitvoerbaar.

Actie: goed afstemmen wie wat waar doet! Maak afspraken controleerbaar en uitvoerbaar.

In de leer: docentstage in de horeca

Veel docenten weten te weinig van het echte werk in het bedrijfsleven. Er is gebrek aan kennis in het onderwijs: wat gebeurt er nou daadwerkelijk in het bedrijfsleven? Dit is een vraag die teveel docenten niet kunnen beantwoorden. Elke school zou in de nabije toekomst docenten elk schooljaar een week op stage moeten laten gaan bij een bedrijf in de regio van de school. Dat past prima in het kader van de Wet BIO (professionalisering in het beroepsonderwijs). Door deze ‘verplicht vrijwillige’ docentstages komt er veel actuele kennis vanuit het bedrijfsleven het onderwijs binnen. Tegelijkertijd kan een leermeester kennis opdoen van het onderwijs. Het mes snijdt dan aan twee kanten.

Actie: elk jaar moet een horecadocent een stage lopen bij een (leer)bedrijf in de regio van de school

Keuringsdienst: een APK voor leermeesters

Door de vele wijzigingen in het onderwijs, veranderende BPV-systemen en exameneisen worden leermeesters vaak overvallen door wijzigingen, onoverzichtelijke veranderingen en merkwaardige eisen vanuit scholen. Heel vaak zijn er echter legitieme redenen voor deze wijzigingen en eisen. Daarom pleit ik voor een APK voor leermeesters. Om wijzigingen beter door te voeren en om de leermeester nog beter te laten functioneren, zou het goed zijn dat een leermeester een keer per schooljaar een dag wordt bijgespijkerd door de school (of één van de scholen) waarvan hij studenten begeleidt. Laat de leermeester kennismaken met de leermethode op school, de wijze van beoordelen en spreek af welke onderdelen hij moet begeleiden in de BPV of wanneer welke onderdelen beoordeeld moeten worden van een BBL-student.

Actie: een jaarlijkse ‘onderhoudsbeurt’ voor de leermeester op een school van de studenten die hij begeleidt.

Streekgerechten: geen landelijke afspraken maar afspraken binnen regio’s

De laatste jaren is er weer een tendens om algemeen geldende afspraken te maken die voor het hele land gelden. Dat leidt vaak weer tot uitzonderingen zodat elke school weer zijn eigen ding kan doen.

We hebben een landelijke afspraak: dat zijn de eisen van het kwalificatiedossier. Deze eisen kun je vertalen naar regiogebonden prestaties. Zo kan een school in Zeeland werken met regionale producten en gewoon voldoen aan de landelijke eisen vanuit het dossier. Datzelfde geldt dan ook voor een school in Groningen. Afspraken moeten niet gebaseerd zijn op productomschrijvingen, maar op vaardigheden en beheersing van werkprocessen. Deze processen zijn voor de verschillende niveaus gelijk, maar kunnen qua inhoud verschillen.

Het is zaak om voor goede, objectieve exameninstrumenten te zorgen, met een borging van kennis en een gewenst inhoudelijk niveau. De exacte inhoud kan dan per regio verschillen.

Actie: ontwikkel zo objectief mogelijke examens en laat de inhoud per regio variëren.

ICT en social media in de branche erg belangrijk: binnen onderwijs nog beperkt

In de horeca werken veel ondernemers nu al met social media, zoals acties voor de mayor op Foursquare (gratis koffie bij een eetcafé of een shotje bij een jazzclub https://foursquare.com/v/caf%C3%A9-casablanca/4a270008f964a520f0811fe3 ) , de hertog op Yelp (http://www.yelp.nl/biz/casablanca-muziek-amsterdam ). Doorgaans wordt daar in het onderwijs weinig aandacht aan besteed. Het belang van reviews (http://www.hotelamsterdam.nl/comments-nl.html ), comments op fora en reacties op twitter (https://twitter.com/#!/search/hofmancafe)  zijn met de mobiele technologie zo gemaakt. Het is echt van belang dat je leert dit een onderdeel te laten zijn van de (online) marketingstrategie van een ondernemer. Veel docenten in het mbo zijn nog onbekend met de mogelijkheden van social media. Het is zaak dat daar snel verandering in komt. Ook al omdat de studenten nu al erg veel tijd besteden aan social media en dat gaat een deel worden van het informele leren en van de stagebegeleiding.

Actie: docenten moeten in een hoog tempo mediawijs worden en moeten in staat zijn met studenten de mogelijkheden van social media te benutten en daarmee geld te verdienen

Resume

Het horecaonderwijs in de nabije toekomst levert ondernemers af die de wens van de gast kunnen lezen en centraal zetten in hun bedrijfsvoering. Daarnaast worden en koks en gastheren/-vrouwen afgeleverd die met een hoger kennisniveau het bedrijfsleven instromen. Er zijn doorlopende leerlijnen van vmbo naar mbo-4 waardoor meer studenten voor een horecaopleiding kiezen en zij langer geboeid zijn door het onderwijs. De schakel tussen onderwijs en leerbedrijf werkt optimaal omdat er een heldere afsprakencultuur is waarbinnen iedereen gemaakte afspraken nakomt. Elke ‘speler’ vervult die rol die hij het beste kan. Deze rol wordt uitgediept door verplichte docentstages in het bedrijfsleven en door de jaarlijkse APK voor leermeesters. Leermeesters zijn bekend met de inhoud en organisatie van het onderwijsprogramma van die school of scholen waar zij studenten van begeleiden.

De landelijk geldende objectieve exameneisen bieden scholen de mogelijkheid tot regionale kleuring zodat onderwijs optimaal binnen de regio kan worden weggezet in het bedrijfsleven. Docenten kunnen laagdrempelig contact houden met studenten en leermeesters via diverse social media. Docenten zijn mediawijs en kunne studenten op weg helpen met het maken van omzet via deze kanalen.

De Slide in mijn handen

Hij komt in verschillende formaten. Deze is lekker groot en erg makkelijk in gebruik.

Wat ik als nadeel van de iPad zie, het spiegelende scherm, is met de Slide geen issue. Scherp beeld, ook in behoorlijk fel licht. Alle bekende Microsoft-toepassingen draaien er prima op. App’s worden als tiles weergegeven.

Het device werkt intuitief en snel. Het bekendste handelsmerk van Microsoft – de zandloper – heb ik niet gezien.

Mijn inschatting is dat veel mensen erg blij zullen zijn met de Slide. Alle officepakketten kunnen er op draaien. Het zal voor veel gebruikers van MS Office een verademing zijn dat alles van pc en laptop nu ook op een tablet draait. De appstore van Microsoft gaat Marketplace heten. Het distributieplatform zal vergelijkbaar werken als de Appstore en Androidmarket.

Als uitgever ben ik nu aan het onderzoeken hoe de processen exact verlopen voor het aanbieden en verkopen van e-books via Marketplace. Hoe dat precies gaat houd ik nog even voor me. Het zal niemand verbazen dat er een grote gelijkenis is met de werkwijze van Apple.

De nieuwe tablet van Microsoft wordt in het voorjaar van 2012 verwacht op de Nederlandse markt.

Tot slot een prachtige commercial uit Duitsland van een Slide.

Duitse commercial van een slide

Bij mijn weten is dit het eerste restaurant dat gaat werken op basis van waardebepaling achteraf. Natuurlijk: Seats to meat in Utrecht (voor twitteraars #s2m van Ronald van de Hoff die een helder beeld heeft van horeca in de toekomst werkt ook op vergelijkbare principes. Maar een restaurant?

Doel van het Hof van Alkmaar is om te meten hoe de gasten de gastvrijheid ervaren. Deze ervaring is dan in een waarde uit te drukken. Ik vind het een ontzettend leuk en gedurfd initiatief. Hoe ga je om met het yieldmanagement? Hoe ga je om met ontevreden gasten: betalen zij dan echt niets? Hoe ga je om met je vaste kosten? Maar belangrijker: hoe komt een horecaondernemer op het idee om dit te doen? Daar wil ik meer van weten. Daarom heb ik telefonisch navraag gedaan bij Rob van Loon. Hij doet de PR rondom dit experiment. Deze vragen heb ik voorgelegd aan Rob van Loon, één van de direct betrokkenen bij dit leuke experiment.

Van Loon: ‘Het idee om te gaan werken op basis van waardebepaling achteraf komt via restaurants in Australië en Canada. Het verschil is dat die restaurants de hele week draaien op basis van waardebepaling achteraf. Het Hof van Alkmaar doet dat één dag per week.’

Een ander belangrijk verschil: het Hof voert geen minimumprijs terwijl hun overzeese collega’s wel een bodemprijs hanteren. Aan dat soort kleine lettertjes doet het Hof van Alkmaar niet. De gast bepaalt echt zelf wat hij betaalt.

Voor het restaurant is deze werkwijze een sprong in het diepe. Van Loon:  ‘Je weet niet hoe het gaat lopen. Alles is denkbaar. Met onze staf en het personeel hebben we vele scenario’s doorgesproken. Voor het personeel is het wennen. Hoe ga je om met fooi? Fooi is een extra tip voor het personeel. Ik verwacht niet dat gasten een bedrag op tafel leggen voor het eten, de entourage en de bediening en de fooi. Gasten zullen een bedrag ineens op tafel leggen.’

Maar wat als een gast echt ontevreden is en niets wil betalen. Hoe ga je daarmee om? Van Loon: ‘Dan gaan we het gesprek aan met de gast. Met een positieve insteek proberen we dan te leren van de negatieve ervaring van de gast. We willen de beleving van de gastvrijheid centraal stellen en daarmee de gast.’

Op zich vind ik dat een hele mooie insteek om ook de bediening door de gastheer/gastvrouw op de voorgrond te plaatsen. Hoe vaak hoor je dat het eten erg goed was, maar dat de bediening slecht was? Het imago van de gastheer mag en moet verbeterd worden. Als kok ben je tegenwoordig iemand met aanzien. Dat geldt nog veel te weinig voor de ‘voorkant’; de bediening. Door de gast te vragen kritisch te kijken naar zijn ervaring en de waarde daarvoor te laten bepalen leg je de eventuele zwakke plekken in je bedrijfsvoering bloot. Tegelijkertijd dwing je het personeel om nog beter zijn best te doen.

Natuurlijk had ik verschillende vragen over managementaspecten. Maar Rob van Loon was me al voor inzake mijn belangrijkste vraag: ‘We laten de duurdere gerechten gewoon op de kaart staan. Het Hof wisselt elke twee maanden van kaart. Ook weer per 1 januari. Maar de dure gerechten zoals een tournedos blijft op de kaart staan. Het is ook niet zo dat we alleen de margemakers of de runners (de goedlopende gerechten) op de kaart laten staan. Het is een uitgebreide, volwaardige kaart. De gast kan kiezen uit zes voor-, hoofd- en nagerechten.’

Uiteraard heb ik de vraag gesteld over ‘de boekhouder’. ‘Ook dat is een lastig iets. Je kunt nu niet zomaar je marges bepalen zoals je dat normaal gesproken met menuengineering doet. De chef kan nu niet hard worden afgerekend op het rendement op inkoop-verkoop (yield). Dat zullen we vanzelf in beeld gaan brengen.’

Wanneer is het succesvol? ‘Geen idee’, aldus Van Loon. ‘Er zijn geen vooropgezette doelen. Het zou mooi zijn wanneer je er niet op achteruit gaat. We gaan na vier weken evalueren hoe we ervoor staan. Hoe dan ook: we maken de periode van drie maanden af. Wie weet breiden we het idee van waardebepaling achteraf dan wel uit naar meer dagen per week.’

Het Hof van Alkmaar lijkt te gaan breken met de geëigende paden van een horecaondernemer. Het is voor eigenaar Marcel Ruiter een nieuwe stap in zijn carrière als ondernemer. De medewerkers van het Hof juichen het in ieder geval toe.

Al met al denk ik dat het een mooi initiatief is. Zelf ga ik in ieder geval in de komende maanden een keer kijken (en eten!) om te ervaren hoe het voelt als gast. En uiteraard ga ik kijken als uitgever. Wie weet gaan we wel een compleet nieuwe benadering van het exploiteren van horeca meemaken. Dat zou voor het onderwijs ook veel (positieve) gevolgen hebben. Mocht het voor het Hof van Alkmaar onverhoopt toch fout gaan, dan kan ik als uitgever van horecaleermiddelen nog wel een goed boek adviseren.

Recept voor Onderwijs 2.0 voor horeca

Ingrediënten/de deelnemers:

-          Dienst Milieu en Bouwtoezicht (DMB)

• Lucas Oost Lievense (kennismanager)
• Gerard Liefting (milieu inspecteur)
• Frits Boogaart (specialist geluid/zonebeheerder)
• Johan Steehouwer (trainee)

-          ROC van Amsterdam

• Frank van Geilswijk (docent recht)

-          Stadsdeel Centrum Amsterdam

• Pepi Soto Regalado

-          Brandweer Amsterdam-Amstelland

• Fred Hart (kwaliteitsmanager)

-          Economische Zaken Amsterdam

• Ellen Veul (beleidsadviseur)

-          Adviesbureau Alares

• Ilja van den Berg (consultant onderwijs o.a. voor ROC van Amsterdam)

-          Uitgeverij Edu’Actief bv

• Ricardo Eshuis (uitgever)

Stap 1:

Men neme van elk ingrediënt het belangrijkste onderdeel: de kennis en de bereidheid om deze kennis te delen.

Stap 2:

Deze ingrediënten  meng je goed door elkaar in de CoffeeCompany aan het Waterlooplein op 1 december ’09 tussen 09.30 en 12.00 uur.

Stap 3:

Uitstekende koffie

Stap 4:

Een open brainstorm

Dit is de basis voor een compleet nieuw gerecht: onderwijs 2.0

De brainstorm

Lucas Oost Lievense deed de aftrap namens de gemeente Amsterdam. Een korte uitleg van de week die gaande is: het open innovatiefestival. Daarna heeft Ricardo Eshuis vanuit het perspectief van onderwijs en het ontwikkelen van leermiddelen uitgelegd wat het doel van de brainstorm is en waarom deze brainstorm noodzakelijk is.

Doel van de brainstorm is inventariseren hoe we de kennis van startende ondernemers kunnen verhogen. Deze behoefte is er vanuit de gemeente en vanuit diverse diensten. De brainstorm is noodzakelijk vanwege het feit dat te vaak ondernemers allerlei leuke ideeën en plannen hebben, maar dat deze worden afgekeurd omdat ze niet op de hoogte zijn van de wettelijke eisen en regelgeving. Dat is zonde, want de gemeente wil juist ondernemerschap stimuleren. Eén van de belangrijkste mogelijkheden om startende ondernemers beter beslagen ten ijs te laten komen is via het onderwijs en via lesmateriaal.

1.       Het ondernemingsplan

Na de aftrap vliegen al snel de verhalen over tafel. Soms hilarische voorbeelden van startende ondernemers die zich volledig hebben verkeken op een verbouwing. Ze hadden niet door dat je in een pand dat valt onder monumentenzorg niet zomaar een nachtclub kunt beginnen. Ook op het gebied van brandveiligheid zijn soms schrijnende voorbeelden van welwillende ondernemers die hun zaak niet mochten starten omdat ze niet aan de eisen voldeden. Een heel groot probleem is het gebrek aan kennis over geluidsnormen. Er zijn al veel ondernemers de mist mee in gegaan omdat ze aanvankelijk dachten geen muziek nodig te hebben bij de exploitatie van hun zaak. Op het moment dat ze dat wel gingen doen, produceerden ze meer dan 70 decibel en daarmee valt het bedrijf in een andere handhavingscategorie. Talloze klachten over geluid, ontzaglijk veel kosten voor geluidsisolatie die uiteindelijk geen soelaas boden. Dat soort problemen kan voorkomen worden. Gezamenlijk trekken we de conclusie dat er een grote slag gemaakt moet worden bij het opstellen van het ondernemingsplan. Hierin legt een startende ondernemer zijn bedrijfsformule vast. Op basis daarvan moet hij in staat zijn om in kaart te brengen aan welke wettelijke eisen hij moet gaan voldoen.

Conclusie 1: Het ondernemingsplan is de crux om het probleem op te lossen.

2.       Gemeente en ondernemer samen verantwoordelijk?

De verantwoordelijkheid is een tweerichtingsweg: zowel de ondernemer als de gemeente heeft een taak en verantwoordelijkheid om de start van een bedrijf mogelijk te maken.

Stadsdeel Centrum geeft aan dat zij startende ondernemers die zich melden goed kunnen begeleiden. Maar het zijn er te weinig. Er zijn speciale ambtenaren aangesteld om startende ondernemers te begeleiden. Economische Zaken geeft aan dat alles al inzichtelijk is gemaakt via het loket horeca1.nl. dat is één loket voor alle vergunningen. En toch zaken er nog teveel ondernemers door het ijs.

Ook DMB geeft aan dat er voor ondernemers een checklist is gemaakt waarin staat waaraan een bedrijf moet voldoen op het gebied van geluid en (brand)veiligheid. Deze lijst is i.s.m. de brandweer opgesteld. Toezichthouders werken al geruime tijd met deze lijst.

Op het eerste oog lijkt het erop dat er al veel is ontwikkeld om startende ondernemers te begeleiden. Waarom gaat het dan nog zo vaak fout? Tijdens de discussie ontstaat het beeld dat er veel kennis is, maar dat deze niet gedeeld wordt. Er is geen onderling overleg.

Conclusie 2: De gemeente moet actiever op zoek gaan naar de startende ondernemer en deze hulp aanbieden. Afstemmen van wat diverse diensten doen is noodzakelijk.

3.       Biedt het onderwijs voldoende kennis?

Stadsdeel Centrum krijgt vaak studenten van de opleiding manager/ondernemer horeca over de vloer. Via vragen en opdrachten zijn zij bezig om een fictief bedrijf op te zetten. Het Stadsdeel geeft aan dat een aantal zaken in deze opdrachten ontbreekt: bewustwording van het lange tijdpad om te komen van idee tot start van een nieuwe zaak. Het duurt gewoonweg een paar maanden om alle vergunningen rond te krijgen, ook a l is daar één loket voor. ROC van Amsterdam geeft aan dat dit er nu onvoldoende in zit. Op basis daarvan komen ook andere onderdelen van wet- en regelgeving aan de orde die nu onvoldoende in de opdrachten en activiteiten van het ROC zitten. ROC van Amsterdam geeft aan dat er vooral behoefte is aan actuele kennis over de wet- en regelgeving en over de manier waarop een startende ondernemer zijn weg kan vinden door hulp af te dwingen bij de gemeente.

De huidige eis om een horecabedrijf te mogen starten is het hebben van een diploma Sociale Hygiëne. Dit diploma geeft aan dat mensen om kunnen gaan met agressie, dronkenschap en andere uitwassen op het gebied van gedrag van mensen in de horeca. Het zegt niets over ondernemersschap of over het kunnen opstellen van een ondernemingsplan.

Conclusie 3: in het onderwijsprogramma moet veel meer tijd en ruimte worden ingebouwd voor wet- en regelgeving. Zowel de theorie als de praktische toepassing moet duidelijk worden.

4.       Wet- en regelgeving : last of lust?

Er is veel weerstand bij ondernemers tegen de zogenaamde regeldruk. Ook studenten geven vaak aan dat het geneuzel over regeltjes het ondernemerschap niet leuker maakt. De ondernemer moet er daarom op gewezen worden dat die regels er niet zijn om hem te pesten, maar om het samenleven mogelijk te maken. De startende ondernemer moet begrijpen dat hij deel uitmaakt van de samenleving en dat hij lid is van diverse (sociale) netwerken.

Het nut en de noodzaak van wet- en regelgeving moet betekenisvol worden gemaakt voor studenten en startende ondernemers. Het is zaak van de gemeente om dat doel te bereiken. Zij zal startende ondernemers nog meer en beter moeten informeren. En belangrijker: zij moet beter bereikbaar zijn voor ondernemers. Die werken niet alleen tijdens kantoortijden, maar vooral daarbuiten. Sociale netwerken bieden daarbij een mooie uitkomst (je ambtenaar op de Iphone).

Conclusie 4-1: De gemeente moet duidelijk maken dat zij graag wil helpen om de startende ondernemer op weg te helpen en dat zij bereid is om het nieuwe bedrijf tot een succes te maken.

 Conclusie 4-2: De wet- en regelgeving moet voor de startende ondernemer betekenisvol worden gemaakt. Hij moet niet alleen wetten kennen, maar moet ook weten hoe deze gevolgen hebben voor de inrichting en het exploiteren van het bedrijf.

5.       Maak ondernemen mogelijk.

Door diezelfde wet- en regelgeving zoeken de ondernemers de grenzen op van de wet. Wat mag nog net en net niet? Beroemd is ‘de spijker’ die de grens moet aangeven van een terras. De gemeente moet begrijpen dat ondernemers de grenzen opzoeken omdat zij geld willen verdienen met hun zaak. Juist door die grenzen op te zoeken kan de gemeente en dus de overheid de burgers en ondernemers veel beter van dienst zijn. De overheid moet zich niet verschuilen achter de woorden ‘dat zijn de regels’, maar moet zich veel opener opstellen. Zorg ervoor dat de regels werken: Maak ondernemen mogelijk.

Conclusie 5: de gemeente moet zich opener opstellen en moet leren om te gaan met ondernemers die de grenzen opzoeken. Hoe haal je daar winst uit als gemeente?

Maak ondernemen mogelijk: belangrijke rol onderwijs

Dat is de uitkomst van de brainstorm.

Voor het onderwijs ligt daar een mooie taak. Verbind alle kennisnetwerken met elkaar en stel deze open voor diegene die een horecabedrijf willen starten. Het onderwijs kan niet zelf zorgen voor alle kennis op het gebied van steeds veranderende wet- en regelgeving. Alle diensten hebben aangegeven daar graag aan mee te willen doen.

Ook voor de gemeente ligt daar een schone taak. Deel de kennis die binnen de hele gemeente aanwezig is. Zorg voor een goede ontsluiting van die kennis. Maar stel ook middelen ter beschikking waarmee een startende ondernemer deze kennis kan managen.

Vervolg

Ricardo Eshuis/Edu’Actief zal het voortouw nemen om met de aanwezigen in kaart te brengen wat er al ontwikkeld is binnen de gemeente en hoe dit kan worden ingezet binnen een leermiddel.

Met het ROC  van Amsterdam en Alares gaan we in kaart brengen binnen wat voor soort leermiddel de kennis kan worden ondergebracht. Daarnaast gaan we de didactiek bekijken: hoe maken we de wet- en regelgeving betekenisvol voor de startende ondernemer. Het uiteindelijke product gaan we aan de gemeente en aan het ROC van Amsterdam ter beschikking stellen.

De ontwikkelingen rond deze unieke samenwerking  zal via www.openinnovatiefestival.nl en via mijn weblog te volgen zijn.

Talloze workshops die allemaal gratis worden aangeboden. De hele organisatie is gedaan door vrijwilligers onder aanvoering van Kim Spinder, kennismanager bij de gemeente Amsterdam. Ik ben bezig met de laatste voorbereidingen voor de sessie onderwijs 2.0. Onderwijs 2.0: sociale media en nieuwe didactiek staan voorop. Ter voorbereiding lees ik een boekje van Liesbeth Hop en Bamber Delver. De Wifi-generatie.  De jeugd op het mobiele internet.

Na de Generatie Einstein en de Homo Zappiens staat de nieuwe generatie voor de deur: de Wifi-generatie. Dit zijn de jongeren (vanaf 10 jaar) die opgroeien in een online-omgeving. Ze hebben altijd en overal toegang tot online informatie. Deze toegang onttrekt zich aan het toezicht van ouders, opvoeders en docenten. Via nieuwe middelen kan iedereen informatie tot zich nemen en kan altijd contact onderhouden met zijn sociale netwerken. Dit kan op de hoek van de straat, in de aula op school en thuis.  Nu kan een pc met een wachtwoord worden afgesloten en kan op school msn en hyves worden geblocked. Dat wordt in de nabije toekomst steeds moeilijker. De critici aan het woord:

De jongeren uit de wifi-generatie stromen in in het onderwijs en gaan een claim leggen op de soort begeleiding die zij willen én nodig hebben. Van opvoeders en docenten moet worden verwacht dat zij weten hoe de middelen van de jongeren werken en hoe sociale processen verlopen. Deze processen spelen zich grotendeels af via sociale netwerken en nieuwe 3.0-toepassingen (ontwikkeling van een persoonsgebonden digitaal DNA) . De Wifi-generatie moet sociaal-emotioneel begeleid worden. Ze moeten ondersteund worden in het leren selecteren van informatie en het leren waarderen van informatiebronnen. Maar ook moet er een vangnet zijn om deze Wifi’s te leren hoe om te gaan met relaties die anders zijn dan contacten uit het sociale netwerk. Wie is betrouwbaar en wie niet? Hoe kun je vaststellen of iemand uit een digitaal sociaal netwerk daadwerkelijk in real life de moeite waard is en daadwerkelijk de persoon is zoals hij zich online presenteert?

De Wifi-generatie gaat eisen stellen aan de begeleiding én aan het leren. Leren, sociale netwerken en begeleiding worden veel meer een geheel. Deze ontwikkeling moet nu op de agenda worden gezet om te voorkomen dat we over ongeveer vijf jaar een generatie dreigen te verliezen omdat deze niet op de juiste wijze begeleid wordt. Maar het moet ook op de agenda komen om een moderne variant van de bezetting van het Maagdenhuis te voorkomen. Want ook in 1969 was het de opgroeiende generatie die besloot om in actie te komen en het onderwijs en de begeleiding die zij wensten af te dwingen. Want hoe ga je het volgende tegenhouden? Briljante uitleg van wat nu al kan technologisch gezien, maar waar we wellicht nog niet aan toe zijn.

De oplossingen die TED biedt zullen wij in onze brainstorm Onderwijs 2.0 nog niet bereiken. Maar we zetten vast een stap in die (goede) richting.

Ik ben een groot voorstander van digitalisering in het onderwijs. Tijdens mijn rondgang langs scholen zie ik veel verschillende situaties. Verschillen in outillage, vaardigheden van docenten en leerlingen, flexibiliteit van de organisatie om ICT-middelen te gebruiken. Bij mij rijst steeds de vraag of ‘digitalisering’ van materialen en middelen ondersteunend is voor het onderwijs of dat het een doel op zich is? Hoe kunnen digitale middelen bijdragen aan het verwezenlijken van de doelen van het onderwijs? Dragen de digitale producten die ik maak op een positieve manier bij aan het bereiken van onderwijsdoelen? Of moet ik het (en wellicht wel veel meer aanbieders van digitale middelen) op een andere manier aanpakken?

Bij de nieuwe methode ontwikkelen wij een website die het gebruik van theorieboeken overbodig maakt. Dat was aanleiding voor veel discussie. Schoolleiders en docenten gaven allerlei bezwaren. Voordat ik deze bezwaren op een rijtje zet, zeg ik dat de situatie in het vmbo erg gedifferentieerd is. Maar voor in totaal 60% van de vmbo-consumptief-scholen gelden de onderstaande bezwaren. Ik noem vier van deze bezwaren zoals ze zijn geuit door bezoekers van de bijeenkomsten.

-          1. De beschikbare middelen laten te wensen over. Veel docenten geven aan dat er binnen de afdeling te weinig computers beschikbaar zijn. Om goed met onze methode te kunnen werken heb je toch wel één computer nodig per vier leerlingen. Veel scholen geven aan dat niet verder komen dan één pc per 8 of tien leerlingen. Een school gaf zelfs aan over slechts 10 pc’s te beschikken op ruim 700 leerlingen (1 pc op 70 leerlingen).

-          2. De gemiddelde docent heeft niet genoeg tijd om zich te verdiepen in het gebruik van ICT-middelen. Een flink aantal schoolleiders gaf aan dat docenten erg veel tijd kwijt zijn met het begeleiden van leerlingen. Dat staat dan los van lesgeven. Het gebruik van ICT is een extra belasting voor docenten. volgens deze schoolleiders. Docenten moeten uitzoeken hoe alles werkt, moeten een computerlokaal regelen voor de theorieles en ze kunnen minder goed toezicht houden. Een theorieboek is dan makkelijker en werkt beter.

-          3. Het gebruik van ICT in de les stimuleert cyberpesten. Dit argument is een aantal keer genoemd. Cyberpesten lijkt een groot probleem te zijn. Het pesten onttrekt zich aan het toezicht van docenten. Blijkbaar willen scholen daar niet verantwoordelijk voor zijn en staan daarom pc-gebruik niet of nauwelijks toe.

-          4. De website moet passen binnen een elektronische leeromgeving (elo) van de school. Er zijn scholen waar leerlingen alleen maar binnen het elo van de school mogen werken. Methodewebsites die ik maak mogen van dergelijke scholen niet via internet worden benadert. Waar sommige scholen juist alles zelf willen kunnen hosten en beheren, willen veel scholen juist geen rompslomp hebben. Geen dvd of andere software die op een server geïnstalleerd moet worden, maar alles webbased en buiten het elo.

Een vijfde reden die niet expliciet werd genoemd maar wel steeds naar voren komt, is de bekwaamheid van docenten als gebruiker van ICT.  De gemiddelde gebruiker van ICT in het onderwijs is een beginner. Gewin, genot en gemak zijn eerder lijden en last.

Zo zijn er blijkbaar veel argumenten binnen vmbo-Consumptief om te zeggen dat pc-gebruik niet wenselijk is. Ik weet wel dat dit niet voor alle scholen geldt. Maar ik vind het echt opvallend hoeveel argumenten er naar voren worden gebracht om dergelijke vernieuwingen tegen te willen houden.

Voor die scholen die – om welke reden dan ook – geen gebruik kunnen maken van de website, heb ik een geruststellende mededeling. De theorieboeken die we nu hebben, zijn nog steeds bruikbaar bij de nieuwe methode. De school kan kiezen hoe zij wil werken: met de website of met de boeken. Wij bieden scholen die keuze. Helaas voor die scholen: aan de boeken hangen nog prijskaartjes. Maar in het kader van de lumpsumfinanciering heb ik daar nog we goede tips voor. Benieuwd? Laat een reactie achter.

Verkeert ICT binnen vmbo-Consumptief in een deplorabele staat? Dat denk ik niet: het is juist in een opbouwende fase. De situatie verschilt echter per school en per onderwijstype.

Het boek in het onderwijs is nog lang niet weg. Ik blijf daarvan overtuigd. Al was het maar omdat in veel onderwijsvormen de facileiten tekort schieten en omdat gebruikers weinig tijd en ruimte krijgen om zich te verdiepen in ICT-gebruik.

Met Open Innovatie gaat de gemeente Amsterdam op zoek naar kennis en ideeën bij de 16.000 ambtenaren binnen de organisatie, maar vooral ook buiten de organisatie. Een geweldige mogelijkheid om een andere manier van denken en werken toe te passen.Op deze manier combineren de ambtenaren van Amsterdam hun eigen kunde en kennis met die van het bedrijfsleven, de diensten en stadsdelen van de gemeente, onderwijs en inwoners. Een experiment om te komen tot een nauwere samenwerking. Kijk ook hier.

Wat  gaan we doen voor onderwijs?
Binnen het horecaonderwijs is er een opleiding tot manager/ondernemer horeca. Deze opleiding is beter bekend als de Middelbare Hotelschool. Binnen deze opleiding is er een behoefte om op een goede manier meer kennis over wet- en regelgeving op te nemen. Veel horecaondernemers hebben wel het diploma Sociale Hygiëne,  maar kennis van de eisen waar hun zaak vanuit de gemeente aan moeten voldoen is soms onvoldoende aanwezig. Het is de behoefte van de gemeente om de vereiste kennis te delen met de (aankomende) horecaondernemers. Dat kan via het onderwijs.

Brandveiligheid en het voldoen aan de geluidsnormen zijn twee belangrijke terreinen voor de gemeente, de ondernemer en de samenleving in het algemeen. Hoe kunnen we het voor elkaar krijgen dat ondernemers daar nog meer rekening mee gaan houden dan ze nu al doen?

Via een brainstormsessie willen we in beeld brengen wat een (aankomend) ondernemer moet weten en doen om binnen Amsterdam de goede vergunningen aan te vragen. In deze brainstorm willen we ook in beeld brengen wat er in de praktijk vaak mis gaat.

Via deze brainstorm willen we voor gemeente en onderwijs een product ontwikkelen dat in deze wederzijdse behoefte voorziet: gedegen kennis van wet- en regelgeving bij (aankomende) horecaondernemers.

Doel van de brainstorm

Het doel van deze brainstorm is om de noodzakelijke informatie binnen het onderwijs te krijgen. Er zijn vele schoolboeken en publicaties op het gebied van Sociale hygiëne en wet- en regelgeving. Maar toch ontbreken bepaalde essentiële zaken in deze middelen. Het is de bedoeling om tijdens de opleiding en in de leermiddelen van studenten meer aandacht te besteden aan wet- en regelgeving binnen de gemeente Amsterdam. Daarbij kan ook aan gastcolleges worden gedacht.

Om ervoor te zorgen dat deze noodzakelijke kennis in het onderwijs naar voren wordt gebracht, werkt een aantal partijen van buiten de gemeente mee. Ten eerste het ROC van Amsterdam waar de opleiding ondernemer/manager Horeca wordt verzorgd. Het ROC wordt bijgestaan door een onderwijsbegeleidingsdienst, Alares uit Den Haag. Tot slot Uitgeverij Edu’Actief uit Meppel. Dit is een ontwikkelaar van leermiddelen voor horecaopleidingen. Beide bedrijven werken belangeloos mee en hopen bij te kunnen dragen aan het doel. Hoe het uiteindelijke product eruit komt te zien zal moeten blijken tijdens de brainstorm. De ontwikkeling van het product wordt begeleid door Edu’Actief en wordt gratis voor de gemeente Amsterdam ter beschikking gesteld.

Wie doen er mee?

Het unieke van dit project is dat gemeente, deskundigen, onderwijs en leermiddelontwikkelaars met elkaar aan tafel gaan om in gezamenlijkheid te bekijken hoe ze elkaar kunnen versterken.

Vanuit de gemeente Amsterdam doen mee:

-          Dienst Milieu en bouwtoezicht

• Kennismanagers
• Handhaving en Geluid

-          Stadsdeel centrum

-          Brandweer Amsterdam

Vanuit het lokale bedrijfsleven:

-          Verschillende horecaondernemers uit Amsterdam (deze worden nog bekend gemaakt)

Vanuit het lokale onderwijs:

-          ROC van Amsterdam: docenten verbonden aan de opleiding manager/ondernemer Horeca

Vanuit het landelijke bedrijfsleven:

-          Alares te Den Haag

-          Uitgeverij Edu’Actief te Meppel

Waar en wanneer?

-          Wanneer: Dinsdag 1 december

-          Tijd: 09.00-12.00 uur

-          Plaats: nog niet bekend

Ik ben een groot voorstander van digitalisering in het onderwijs. Tijdens mijn rondgang langs scholen zie ik veel verschillende situaties. Verschillen in outillage, vaardigheden, flexibiliteit om ICT-middelen te gebruiken. Bij mij rijst steeds de vraag of ‘digitalisering’ van materialen en middelen ondersteunend is voor het onderwijs of dat het een doel op zich is? Hoe kunnen digitale middelen bijdragen aan het verwezenlijken van de doelen van het onderwijs? Dragen de digitale producten die ik maak op een positieve manier bij aan het bereiken van onderwijsdoelen? Of moet ik (en wellicht wel veel meer aanbieders van digitale middelen) op een andere manier dit gaan aanpakken? Dit soort vragen probeer ik nu te beantwoorden. Met het zoeken naar antwoorden komen er ook weer nieuwe vragen. Antwoorden hoop ik te vinden via mijn schoolbezoeken, gebruikersbijeenkomsten, gesprekken met docenten, ICT-managers en opleidingsdirecteuren. Maar uiteraard ook via contacten in mijn sociale netwerken.

Deze keer een probleem of knelpunt dat wel eens wordt geformuleerd als ‘het probleem tussen het beeldscherm en het toetsenbord: het hoofd van de mens’.

Docenten en leerlingen werken met verschillende digitale producten van uitgevers. Ik maak ook prachtige producten, al zeg ik het zelf. Maar maak ik ze niet te complex? Vraag ik niet teveel van de gebruiker van het programma? En wellicht erger: ga ik er te makkelijk vanuit dat leerlingen de vaardigheden hebben?

Naast digitale producten van educatieve uitgevers zijn elektronische leeromgevingen (ELO’s) niet meer weg te denken.  Een ELO, zoals N@tschool, Blackboard en Trajectplanner, doet ook een beroep op vaardigheden van gebruikers. Veel docenten kunnen goed in een ELO werken. Maar de gemiddelde gebruiker van ICT in het onderwijs is echt een beginner. Natuurlijk, Word en e-mail kennen geen geheimen. Maar structureel werken via een elo is wel een ander verhaal. Datzelfde geldt voor het werken met een digitaal leermanagementsysteem (LMS).

 In 2006 heb ik En RouTe gelanceerd voor MBO Reizen en Leisure (vroeger MTRO). Alles was ondergebracht in één systeem: inhoud, leer- en ontwikkelingsactiviteiten, cijfer- en voortgangsregistratie en communicatie tussen docent en groep/leerling. Het systeem heeft maar op vier scholen naar tevredenheid gewerkt. Zowel docent als leerling waren niet gelukkig met deze opzet. De kritieken waren divers: te eenzijdig, teveel digitaal, te weinig goede faciliteiten op school waardoor de methode niet werkt. Maar het grootste probleem was wel dat docenten zichzelf niet met het systeem zagen werken. Hoe werkt het systeem? Hoe heb ik zicht op de voortgang? Hoe kan ik de juiste gegevens voor een coachingsgesprek bij elkaar houden? Dit soort vragen kunnen alleen beantwoord worden via goede trainingen. Daar zit een groot deel van het probleem. Trainingen kosten geld en leiden tot lesuitval. Vooral dat laatste is voor een directie geen optie. Gevolg: er wordt in veel gevallen te weinig structureel tijd vrijgemaakt om ict-vaardigheden te trainen en te oefenen. Coaching op het gebruik van dergelijke middelen is vaak ook kostbaar en wordt doorgaans beperkt ingezet.

Het alternatief dat ik nu bied, is een mixed media methode. De leer- en ontwikkellijn staat op papier en verwijst naar een website voor digitale ondersteuning en voor het vastleggen van bepaalde ijkpunten in het leerproces. De docent heeft overzicht en de leerling heeft voldoende afwisseling in werkvormen en –materialen. Een training is hiervoor niet nodig: iedere docent kan ermee uit de voeten.

De laatste maanden heb ik gemerkt dat het werken met een LMS wat uit de gratie is geraakt. Scholen die hun zaken goed voor elkaar hadden, maken om welke reden dan ook, een pas op de plaats. In plaats van digitaal werken, worden nu werkboeken gebruikt met webbased ondersteuning voor films, interactieve opdrachten en digitale bronnen. Is dat erg? Ik denk het niet. De echte koplopers in het werken met ICT vinden hun weg toch wel. Ik denk dat door deze pas op de plaats de docenten met minder ICT-vaardigheden, de kans krijgen om aan te haken. Veel scholen investeren nu wel in opleiding en training. De wet BIO is daar mede verantwoordelijk voor. Er is geld beschikbaar gesteld voor verdere professionalisering van docenten in het onderwijs. De vereiste vaardigheden zijn zelfs wettelijk vastgelegd. Het gaat nu zelfs zover dat er een school waar docenten een cursus kunnen volgen voor online personal branding. Super!

Door een zekere rust te creëren, kunnen docenten die dat nodig zouden hebben, de tijd nemen om te leren werken met bepaalde programma’s en producten. Want door hen tijd en ruimte te geven zichzelf te bekwamen, neemt het plezier in het gebruik van de digitale middelen alleen maar toe. Want wanneer mensen de vaardigheden hebben, zien ze ook hoe het kan werken en welke voordelen dat kan bieden. En dat levert alleen maar gemak op.

Ik zal mijn ogen er oren de komende maanden dan ook goed openhouden om te ontdekken of deze weg breed wordt bewandeld. Dat zou mooi zijn. En dan is het afstoten van een LMS geen pas op de plaats maar een stap vooruit. Het zogenaamde probleem tussen beeldscherm en toetsenbord is dan de heldere geest die op het juiste moment de goede dingen doet. Voorlopig doet die heldere geest dat nog met ondersteuning op papier. Het boek is nu nog niet weg. Maar steeds meer onderdelen kunnen wel digitaal aangeboden worden omdat geleidelijk de vaardigheden onder de gebruikers weer verder gaan toenemen.

ICT in het beroepsgerichte onderwijs

 ‘We leven in het post-boeken-tijdperk.’ Dit statement werd gemaakt door Ineke Schop van NOiV tijdens de opening van het Plugfest in Utrecht begin oktober. Dit ligt nog ver weg van de huidige ontwikkelingen in het onderwijs. Ik ben een groot voorstander van digitalisering in het onderwijs. Maar ik heb mijn vragen bij een aantal ontwikkelingen. Bij mij rijst steeds de vraag:  Digitalisering: ondersteunend voor en dienstbaar aan het onderwijs of is het een doel op zich?

‘We leven in het post-boeken-tijdperk.’ Voor een aantal opleidingen, docenten en leerlingen gaat deze opmerking op, maar voor het grootste gedeelte absoluut niet. Als ik kijk naar de grootste doelgroep binnen het onderwijs, het beroepsgericht onderwijs, dan is het boek daar absoluut nog niet weg te denken.

Laatst was ik op een school om te praten over een lesmethode voor horecamanagers (Hotel Inc.). Op verzoek van de studenten stopt de school met het werken met een 100% digitale methode.  Zij vinden de werkwijze veel te eenzijdig en de inhoud slecht geordend. Docenten hebben geen overzicht over de voortgang van studenten. De wens is om zowel boeken als digitale ondersteuning te gebruiken.

Ik vind dat we in het onderwijs en in de discussie over digitalisering veel meer rekening moeten houden met het organiseren van het leerproces.  De redenen hiervoor zijn:

-          Faciliteiten binnen het onderwijs zijn nog ontoereikend. Ik ken Vmbo’s en ROC’s waar leerlingen het moeten doen met 10 pc’s op 140 leerlingen. Daarnaast is er wel een Open Leercentrum (OLC) maar daar kun je als leerling vaak alleen op vaste tijden terecht. Weinig flexibel dus.

-          Studenten lezen nog steeds liever  teksten van papier. Goede eReaders die lekker lezen, zijn nog ver weg. Zowel letterlijk als figuurlijk: de beste eReader is op dit moment verkrijgbaar in Japan. De huidige eReaders die in Nederland beschikbaar zijn, zijn erg duur om te gebruiken in het onderwijs.

-          Docenten en begeleiders kunnen een leerproces beter aansturen wanneer zij begeleiding kunnen bieden bij leerlijnen die qua complexiteit in de tijd zijn opgebouwd. Het gaat namelijk niet om alleen maar recht-toe-recht-aan kennisgericht onderwijs. Het gaat om , lineair en concentrisch opgebouwde leerlijnen (klein beginnen en dan steeds grotere en complexere opdrachten en activiteiten). Ontwikkelingsgericht leren via lineair concentrisch opgebouwde leerlijnen is doorgaans niet alleen digitaal te sturen en te begeleiden.

-          Tot slot: de kosten om een goed didactisch onderbouwd product te maken zijn hoog. Voor digitale toepassingen zijn deze nog veel hoger. 

Hoever zijn Vmbo’s en Mbo’s? Is dit de stand van zaken? Staan docenten echt in de rij om met digitale middelen aan de slag te gaan? Is Wikipedia dé oplossing? Zijn scholen en medewerkers in staat om zelf materiaal te ontwikkelen en digitaal volgens de zogenaamde Edurep (metadateringsstandaard) te gaan gebruiken? Het hoort allemaal bij één centraal thema: Digitalisering: ondersteunend of doel op zich? Als dit daadwerkelijk de stand van zaken is, dan is het boek echt nog lang niet weg uit het onderwijs. In de komende periode het vervolg van mijn  zoektocht naar antwoorden.

Zelf kwam ik naar het Plugfest met de verwachting om antwoorden te vinden over open standaarden die ik kan gebruiken bij de ontwikkeling van digitaal materiaal voor leermiddelen.

Het gaat dan om vragen zoals: Wat verwacht het onderwijs van SCORM? Wat willen scholen doen met SCORM en op welke wijze willen zij materiaal ontsluiten? Wat voor businessmodel kun je daaronder hangen? Hoe kun je de beveiliging regelen? Dergelijke vragen zal elke aanbieder van materiaal zich stellen. Tijdens Manuscripta, de opening van het literaire seizoen in Amsterdam, heb ik een zeer interessante lezing bijgewoond over e-books. Deze lezing bood mij veel aanknopingspunten om verder te gaan. Zou het Plugfest dat ook bieden?

De opening door Ineke Schop, programmamanager van NOiV, bood al stof tot nadenken. Ik volg de blogs van Ineke via de website van NOiV en was benieuwd naar de exacte positionering van het Plugfest. Tijdens de opening gaf Ineke Schop aan dat we inmiddels leven in het post-boeken-tijdperk. Daar is veel over te zeggen. Zelf denk ik daar echt anders over.

Opzet Plugfest

Na de opening werd de opzet duidelijk. Doel van het Plugfest is het live testen van een aantal ontwikkel- en afspeelomgevingen. Deze testen moeten leiden tot drie voorbeelden die in het onderwijs uitgerold kunnen worden. Het gaat dan om voorbeelden voor open standaarden.

De verschillende aanbieders van afspeel- en ontwikkelomgevingen hebben ’s morgens te horen gekregen wat er van hen verwacht wordt. In korte tijd hebben de aanbieders presentaties in elkaar gezet volgens een vast stramien. Na de presentaties zouden de omgevingen door panels van NOiV en Kennisnet getest worden. Dat was dan het echte pluggen. Leuke opzet.

In hoog tempo zijn allerlei aanbieders aan het woord geweest. Het testen van de omgevingen was wat chaotisch, maar wel leuk. Het gaf voldoende tijd om andere mensen te spreken en om bij de diverse omgevingen te kijken.

Er liepen diverse fotografen rond en een heuse cameraman. Foto’s vind je hier (met dank aan Erwin Folmer).

Auteursomgevingen

Diverse aanbieders gaven een korte presentatie. De omgevingen lijken allemaal op elkaar en doen niet veel voor elkaar onder. Wat mij betreft is de omgeving Contentcorner de meest gebruiksvriendelijke. Deze omgeving wordt gebruikt voor het arrangeren van het paradepaardje van minister Plasterk, Wikiwijs. Hoewel ik mij besef dat het voor auteurs altijd nog bewerkelijk is wanneer ze niet goed getraind worden. Aan de andere is Wimba Create, gepresenteerd door ROC Zeeland zo eenvoudig dat het briljant is door zijn eenvoud. In Word kun je via een vaste structuur bestanden opzetten en deze via SCORM metadateren. Ideaal voor internationale uitwisselingen.

Afspeelomgevingen

De bekende grote namen waren aanwezig. Goed om te zien dat er stevig door wordt ontwikkeld. Ik overweeg om in zee te gaan met één van de aanbieders om platformonafhankelijk materiaal te kunnen aanbieden. Goed metadateren volgens Edurep is een must zodat we in ieder geval al in Nederland de zaken goed kunnen regelen als educatieve contentaanbieder. Door ook aan te haken bij de internationale standaarden kun je vrij eenvoudig meertalige content aanbieden. Ik zie dat wel zitten.

Naast de aanbieders van auteurs- en afspeelomgevingen waren er twee bekende uitgevers, Noordhoff en Malmberg. Zij presenteerden onderdelen van hun content. Bij het volgende plugfest wil ik daar uiteraard de naam van uitgeverij Edu’Actief ook bij hebben staan.

Conclusie

Ik heb weliswaar geen echt antwoord op het gebruik van open standaarden gekregen, maar ik ben positief gestemd over deze bijeenkomst. Het Plugfest biedt een aantal aanknopingspunten om verder te gaan met het ontwikkelen van digitale content die voldoet aan het educatieve 3G-model. Dat is content die:

1. Goed werkt in technisch opzicht
2. Goed vindbaar en gemetadateerd is
3. Goede kwaliteit waarborgd

De werkwijze van het educatieve 3G-model acht ik van toepassing op complete e-books en databases met content voor educatief gebruik. Zelf ga ik hierbij de focus leggen op content voor het beroepsgericht onderwijs.